Πόλεμος στην Μέση Ανατολή: Σενάρια διαδοχής μελλοντικού ηγέτη στο Ιράν και σχέδιο για κοινή διαχείριση των Στενών του Ορμούζ με την Τεχεράνη εξετάζουν οι ΗΠΑ


Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να διερευνά εναλλακτικά σενάρια για την επόμενη ημέρα στο Ιράν, και την Μέση Ανατολή εξετάζοντας τον πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ως πιθανό συνομιλητή αλλά και εν δυνάμει ως μελλοντικό ηγέτη της χώρας, σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico. 

Η προσέγγιση αυτή υποδηλώνει μια σταδιακή στροφή από τη στρατιωτική κλιμάκωση, προς τη διαπραγμάτευση.

Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, ο Γκαλιμπάφ, παρά τη σκληρή ρητορική του απέναντι στις ΗΠΑ, θεωρείται από ορισμένους κύκλους στον Λευκό Οίκο ως πρόσωπο με το οποίο θα μπορούσε να υπάρξει επικοινωνία. Εκτιμάται μάλιστα ότι ενδέχεται να διαδραματίσει ρόλο σε μια μελλοντική ηγετική δομή στο Ιράν και να συμμετάσχει σε πιθανές συνομιλίες.

Παρόλα αυτά, η Ουάσινγκτον δεν έχει καταλήξει σε συγκεκριμένη επιλογή και συνεχίζει να αξιολογεί διαφορετικά πρόσωπα, αναζητώντας εκείνον που θα μπορούσε να οδηγηθεί σε συμφωνία. Όπως επισημαίνουν πηγές, η διαδικασία αυτή απαιτεί χρόνο και «δοκιμές».

Η αναζήτηση ενός αξιόπιστου συνομιλητή εντάσσεται στην προσπάθεια εκτόνωσης της κρίσης, η οποία έχει ήδη προκαλέσει αναταράξεις στις διεθνείς αγορές και άνοδο στις τιμές της ενέργειας. 

Από την πλευρά του Λευκού Οίκου, η εκπρόσωπος Τύπου Κάρολαϊν Λεβίτ απέφυγε να σχολιάσει λεπτομέρειες, τονίζοντας ότι πρόκειται για ευαίσθητες διπλωματικές επαφές.

Ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές με «αξιόπιστα» πρόσωπα εντός Ιράν, ενώ ανακοίνωσε προσωρινή παύση επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές, σε μια προσπάθεια να δοθεί χώρος στη διπλωματία.

Κεντρικό ρόλο στη στρατηγική αυτή φαίνεται να παίζει το πετρέλαιο. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, ο Τραμπ επιδιώκει ένα μοντέλο συμφωνίας παρόμοιο με εκείνο που αποδίδεται στη Ντέλσι Ροντρίγκες στη Βενεζουέλα, δηλαδή μια συνεννόηση με εσωτερικό παράγοντα που θα διασφαλίζει τη σταθερότητα και ενεργειακές συμφωνίες.

Ωστόσο, στο εσωτερικό της αμερικανικής διοίκησης, υπάρχουν επιφυλάξεις για το κατά πόσο ένα τέτοιο σενάριο είναι ρεαλιστικό, στην περίπτωση του Ιράν. Ορισμένοι θεωρούν ότι πρόκειται περισσότερο για επίδειξη ισχύος παρά για εφαρμόσιμη στρατηγική, επισημαίνοντας ότι η Τεχεράνη έχει δείξει αντοχή στις πιέσεις.

Ανάλογη επιφύλαξη εκφράζουν και περιφερειακοί αξιωματούχοι, οι οποίοι εκτιμούν ότι η Ουάσινγκτον ίσως υπερβάλλει ως προς την πρόοδο των συνομιλιών, επιδιώκοντας να κερδίσει χρόνο και να αποφύγει περαιτέρω κλιμάκωση.

Ο αναλυτής Ali Vaez σημειώνει ότι, παρά τον πραγματισμό του, ο Γκαλιμπάφ παραμένει βαθιά συνδεδεμένος με το ιρανικό σύστημα εξουσίας, κάτι που περιορίζει τα περιθώρια ουσιαστικών παραχωρήσεων προς τις ΗΠΑ. 

Επιπλέον, το κλίμα δυσπιστίας στην Τεχεράνη απέναντι σε ΗΠΑ και Ισραήλ δυσκολεύει οποιαδήποτε συμφωνία. Την ίδια στιγμή, η ιδέα στήριξης του εξόριστου διαδόχου Ρεζά Παχλαβί απορρίπτεται ως μη ρεαλιστική, λόγω έλλειψης εσωτερικής νομιμοποίησης.

Ο ίδιος ο Γκαλιμπάφ αρνήθηκε δημόσια την ύπαρξη διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ, αν και Αμερικανοί αξιωματούχοι θεωρούν τη στάση αυτή ως μέρος εσωτερικών πολιτικών ισορροπιών.

Συνολικά, η Ουάσινγκτον φαίνεται να βρίσκεται σε φάση διερεύνησης, αναζητώντας πρόσωπα με επιρροή εντός του ιρανικού συστήματος, που θα μπορούσαν να συμβάλουν σε μια πιθανή συμφωνία και αποκλιμάκωση της έντασης, με τον Τραμπ να δηλώνει ότι προτιμά μια ειρηνευτική λύση εφόσον υπάρξει πρόοδος.
Σχέδιο για κοινή διαχείριση του Ορμούζ

Σε κλίμα καχυποψίας και με τις δύο πλευρές να σκέφτονται την πιεστική προθεσμία των 5 ημερών, που έθεσε ο Ντόναλντ Τραμπ για να καταλήξουν σε συμφωνία, ΗΠΑ και Ιράν φαίνεται πως ξεκίνησαν κάποιες υποτυπώδεις έμμεσες διαπραγματεύσεις στο Ομάν για την αποκλιμάκωση της κρίσης.

Οι συνομιλίες προέκυψαν μετά από μια σειρά παρασκηνιακών μηνυμάτων, που φέρεται να διευκόλυνε το Ομάν. Μάλιστα, πηγές που γνωρίζουν το παρασκήνιο ανέφεραν ότι η κρίσιμη καμπή ήταν η απάντηση της Τεχεράνης σε επιστολή του Ντόναλντ Τραμπ προς τον Ανώτατο Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, η οποία έσπασε το διπλωματικό αδιέξοδο, γεγονός όμως που συνέβη καιρό πριν και φαίνεται να αξιοποιήθηε την κατάλληλη στιγμή από τον Αμερικανό πρόεδρο.

Οι διαπραγματεύσεις είναι έμμεσες, καθώς το Ιράν αρνείται προς το παρόν τις απευθείας επαφές. Της ιρανικής αποστολής ηγείται ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi, ενώ της αμερικανικής πλευράς ο απεσταλμένος του Τραμπ για τη Μέση Ανατολή, Steve Witkoff. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Badr al-Busaidi, ενεργεί ως μεσολαβητής.

Οι συζητήσεις αφορούν τους εξής άξονες:Πυρηνικό Πρόγραμμα: Το Ιράν επιδιώκει διασφαλίσεις ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα βασίζεται στην πυρηνική συμφωνία του 2015 (JCPOA).

Ευρύτερα Θέματα: Οι ΗΠΑ επιθυμούν μια «νέα συμφωνία» που θα περιλαμβάνει τον τερματισμό της περιφερειακής επιρροής του Ιράν και του πυραυλικού του προγράμματος, όρους που η Τεχεράνη χαρακτηρίζει «μη διαπραγματεύσιμους».

Οι συνομιλίες χαρακτηρίζονται ως «διερευνητικές» για τον καθορισμό της ατζέντας μελλοντικών διαπραγματεύσεων.


Ωστόσο, ο Τραμπ δήλωσε πρόσφατα ότι το Ιράν συμφώνησε να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα και έθεσε νέα προθεσμία πέντε ημερών για την επίτευξη οριστικής συμφωνίας. 

Από την πλευρά του το Ιράν για να δεχθεί τις απευθείας συνομιλίες, απαιτεί μια «χειρονομία καλής θέλησης» από τις ΗΠΑ, όπως η άρση κυρώσεων ή η αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων.

Παρά την κινητικότητα, υπάρχει βαθιά δυσπιστία. Ιρανοί αξιωματούχοι παραμένουν καχύποπτοι για τις προθέσεις των ΗΠΑ να διευρύνουν την ατζέντα πέρα από το πυρηνικό ζήτημα, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης συνεχίζουν να εκτοξεύουν απειλές σε περίπτωση επίθεσης.

Το σχέδιο κοινής διαχείρισης των Στενών του Ορμούζ, το οποίο ανακοίνωσε ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, αποτελεί μια σημαντική αλλαγή από τις παραδοσιακές μονομερείς προσεγγίσεις ασφαλείας στην περιοχή,. Στόχος του είναι η επαναλειτουργία αυτού του ζωτικού διαδρόμου πετρελαίου, ο οποίος διαχειρίζεται καθημερινά περίπου 21 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου.

Σύμφωνα με τις διαρροές, τα βασικά στοιχεία του σχεδίου περιλαμβάνουν:

Συμμετοχή Πολλών Ενδιαφερομένων: Το πλαίσιο προβλέπει τη συμμετοχή διαφόρων μερών για την ασφάλεια και τη διοίκηση του περάσματος. Αν και δεν έχουν ανακοινωθεί επίσημα, ως πιθανοί συμμετέχοντες αναφέρονται οι ΗΠΑ, το Ιράν, το Ομάν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία και άλλα μέλη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου.

Μοντέλο Λειτουργίας: Το σχέδιο προτείνει ένα μοντέλο παρόμοιο με τις περιπολίες στα Στενά της Μαλάκα, όπου τα παράκτια κράτη συντονίζουν την ασφάλεια σεβόμενα τις αρχές της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας.

Διοικητική Δομή: Σε αντίθεση με τις τρέχουσες μονομερείς περιπολίες, η κοινή διαχείριση θα περιλαμβάνει κοινή λήψη αποφάσεων, συντονισμένες επιχειρήσεις και ενδεχομένως κοινές δομές διοίκησης.

Τεχνικά και Επιχειρησιακά Μέτρα: Για την επιτυχή εφαρμογή απαιτούνται συμβατά συστήματα επικοινωνίας, τυποποιημένες διαδικασίες επιβίβασης σε πλοία και συμφωνημένοι κανόνες εμπλοκής.

Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης: Το πλαίσιο περιλαμβάνει δράσεις όπως κοινές εκπαιδευτικές ασκήσεις και κοινή χρήση δεδομένων επιτήρησης.

Οικονομικός Στόχος: Η επιτυχία του σχεδίου θα μπορούσε να μειώσει το «ασφάλιστρο κινδύνου του Ορμούζ» (Hormuz risk premium), μειώνοντας το κόστος του πετρελαίου κατά 3-5 δολάρια ανά βαρέλι.

Παρά την αισιοδοξία, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις, όπως η επίλυση ζητημάτων εθνικής κυριαρχίας (καθώς το Ιράν διεκδικεί χωρικά ύδατα πέρα από τα διεθνώς αναγνωρισμένα) και η ανάγκη οικοδόμησης εμπιστοσύνης μεταξύ κρατών που μέχρι σήμερα είναι αντίπαλοι.

Η κυριότερη αμφισβήτηση προέρχεται από το Ιράν, το οποίο διεκδικεί χωρικά ύδατα που εκτείνονται βαθύτερα μέσα στα Στενά από ό,τι αναγνωρίζεται βάσει της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Η διαφορά αυτή περιπλέκει τον καθορισμό της δικαιοδοσίας σε ένα πέρασμα που στο στενότερο σημείο του έχει πλάτος μόλις 21 μίλια.



Ποια κράτη θέλουν να συμμετάσχουν

Σύμφωνα με το προτεινόμενο πλαίσιο, στη διαχείριση αναμένεται να συμμετάσχουν:
Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν: Ως οι κύριοι πρωταγωνιστές των τρεχουσών διαπραγματεύσεων.
Ομάν: Λόγω της στρατηγικής του θέσης στη νότια πλευρά των Στενών και του ιστορικού του ρόλου ως μεσολαβητή.
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ): Καθώς διαθέτουν σημαντικές υποδομές λιμένων και στις δύο πλευρές των Στενών και διατηρούν οικονομικούς δεσμούς με όλους τους περιφερειακούς παράγοντες.
Σαουδική Αραβία: Ως ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου της περιοχής που επηρεάζεται άμεσα από οποιαδήποτε αναταραχή.
Λοιπά μέλη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC): Στα οποία περιλαμβάνονται το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν, καθώς και το Ιράκ, δεδομένου ότι το σύνολο των εξαγωγών τους εξαρτάται από αυτό το πέρασμα.
Διεθνείς Εταίροι: Υπάρχει η πιθανότητα συμμετοχής και άλλων διεθνών εταίρων για την ενίσχυση της ασφάλειας και της σταθερότητας.



Σχόλια

Διαβάστε ακόμη

Στα Παρασκήνια: Πεδίο μάχης και το ΠΑΣΟΚ εν όψει και του κρίσιμου συνεδρίου* Ο Χαρίτσης ετοιμάζει την παραίτησή του από Πρόεδρος της ΝΕ.ΑΡ για χάρη του Τσίπρα* Αέρας ανανέωσης στους Δημοκράτες–ΠΚ του Στέφανου Κασσελάκη