Ισπανία: Τα τρία σενάρια που εξετάζονται για το Μπλακ άουτ- Οι ενδείξεις και οι «εικασίες»

Ενώ οδεύουμε προς τη συμπλήρωση 24 ωρών από το μπλακ άουτ που έφερε χάος την Ισπανία, την Πορτογαλία και περιοχές της Γαλλίας, δεν έχει υπάρξει κάποια επίσημη απάντηση σχετικά με το ζήτημα. 

Προς ώρας, εξετάζονται ορισμένα σενάρια όσον αφορά το τι βύθισε στο σκοτάδι την Ιβηρική Χερσόνησο, όπως η υπερπροσφορά ρεύματος και οι ακραίες διακυμάνσεις θερμοκρασίας.

Σημειώνεται ότι μετά το μπλακ άουτ υπήρξαν αναφορές περί κυβερνοεπιθέσεων, σενάριο που με την πάροδο των ωρών απομακρύνθηκε και ουσιαστικά «έσβησε». Πάντως, ακόμη δεν έχει ειπωθεί κάτι με σαφήνεια από επίσημα χείλη, την ώρα που οι πολίτες σε Ισπανία και Πορτογαλία ζητούν απαντήσεις σχετικά με το τι συνέβη.

«Βόλτα στο χάος» χωρίς σήμα, φαγητό με κεριά και μετρητά

Τον τρόπο που αντιμετώπισαν οι πολίτες στην Ισπανία το μπλακ άουτ που βύθισε στο σκοτάδι επί ώρες τη χώρα τη Δευτέρα (μαζί με την Πορτογαλία και μέρος της Γαλλίας), μεταφέρει σε ρεπορτάζ του ο Guardian.

Με τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας εκτός λειτουργίας και το μεγαλύτερο μέρος του συστήματος μεταφορών της Ισπανίας να έχει παραλύσει, οι άνθρωποι αφέθηκαν να περιηγηθούν στο χάος όσο καλύτερα μπορούσαν.

«Όταν έπεσε το ρεύμα, το μετρό της Μαδρίτης σταμάτησε και όλοι έπρεπε να απεγκλωβιστούν από τα βαγόνια», δήλωσε ένας πολίτης στον Guardian. Ο Κάρλος Κοντόρι, 19χρονος εργαζόμενος, ταξίδευε εκείνη την ώρα με το μετρό, αλλά ο συρμός του κατάφερε να φτάσει στην αποβάθρα.

«Ο κόσμος έμεινε άναυδος γιατί κάτι τέτοιο δεν είχε συμβεί ποτέ στην Ισπανία», δήλωσε στο AFP. «Δεν υπάρχει σήμα, δεν μπορώ να καλέσω την οικογένειά μου, τους γονείς μου, τίποτα: δεν μπορώ καν να πάω στη δουλειά μου».

Στην ισπανική πρωτεύουσα, οι γείτονες ξεχύθηκαν από τα σπίτια τους, δίπλα σε εργαζόμενους σε γραφεία και καταστήματα, ανταλλάσσοντας ιστορίες. Οι περισσότεροι υπέθεσαν ότι επρόκειτο για μια τοπική διακοπή ρεύματος που θα αποκατασταθεί γρήγορα. Έκαναν λάθος.

Οι κυβερνήσεις της Ισπανίας και της Πορτογαλίας έσπευσαν να πραγματοποιήσουν έκτακτες συσκέψεις. Το ισπανικό κοινοβούλιο έκλεισε. Η εταιρεία ρούχων Zara έκλεισε το μεγάλο της κατάστημα στη Μαδρίτη, αν και άλλα καταστήματα επέτρεψαν στους πελάτες να περιηγηθούν στα προϊόντα τους στο σκοτάδι.

Πάντως, η μέρα είχε ξεκινήσει αρκετά φυσιολογικά. Ο Αντόνιο Λορέτο, διδακτορικός φοιτητής στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, δήλωσε στον Guardian ότι το ρεύμα είχε διακοπεί στο εργαστήριό του στις 12:30, αν και σύντομα ο ίδιος και οι συνάδελφοί του συνειδητοποίησαν ότι το πρόβλημα ήταν πολύ μεγαλύτερο. 

«Όταν οι άνθρωποι παρατήρησαν ότι ήταν σε ολόκληρο το πανεπιστήμιο, επικράτησε εκνευρισμός. Μετά κάποιος είπε ότι ήταν όλη η Καταλονία, μετά όλη η Ισπανία. Συνειδητοποιήσαμε ότι κανείς δεν είχε σήμα στο κινητό του. Ο κόσμος άρχισε να πανικοβάλλεται. Κάποιοι είπαν ότι θα μπορούσε να είναι η έναρξη του τρίτου παγκόσμιου πολέμου, και χωρίς διαδίκτυο ή κινητό τηλέφωνο οι άνθρωποι άρχισαν να γίνονται λίγο παρανοϊκοί».

Το χάος εξακολουθούσε να επικρατεί σε μεγάλα τμήματα της Ιβηρικής χερσονήσου.

Χιλιάδες άνθρωποι εγκλωβίστηκαν στη σιδηροδρομική γραμμή υψηλής ταχύτητας Μαδρίτης-Βαρκελώνης. Ένα τρένο που κατευθυνόταν προς τη Βαρκελώνη σταμάτησε στις 12:50, σύμφωνα με δημοσίευμα της El País. Μέσα σε λίγα λεπτά έσβησαν τα φώτα και σταμάτησε ο κλιματισμός. 

Οι επιβάτες δεν μπορούσαν καν να μπουν στις τουαλέτες του τρένου, οι οποίες ήταν συνδεδεμένες με το ηλεκτρικό σύστημα, και αναγκάστηκαν να χρησιμοποιήσουν κάποιους θάμνους δίπλα στις γραμμές. «Κατεβείτε ανά δύο και επιστρέψτε αμέσως αφού ανακουφιστείτε», ανέφερε η εφημερίδα ότι ένας συνοδός είπε. Το πλήρωμα προσπάθησε να δώσει πληροφορίες, αλλά παραδέχτηκε ότι δεν ήξερε πραγματικά τι συνέβαινε.

Αναγνώστης του Guardian, ανέφερε νωρίς το απόγευμα της Δευτέρας: «Έχουμε κολλήσει σε ένα τρένο της Ρένφε από τη Σεβίλλη περίπου 30-40 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Μαδρίτης κοντά στο Τολέδο. Είμαστε απλά σταματημένοι σε μια στροφή χωρίς να υπάρχει πραγματικός τρόπος να διασωθούμε αν χρειαστεί».

Νοσοκομεία στη Βαρκελώνη, τη Γαλικία και την Πορτογαλία χρησιμοποίησαν εφεδρικές γεννήτριες, ανέφεραν τα τοπικά μέσα ενημέρωσης. Οι συνταγές γράφονταν και πάλι με το χέρι- οι ακτινογραφίες και τα αποτελέσματα των ιατρικών εξετάσεων δεν μπορούσαν να προβληθούν. Εν τω μεταξύ, εκατοντάδες πρατήρια καυσίμων έκλεισαν σε όλη την Ισπανία και την Πορτογαλία, επειδή οι αντλίες δεν λειτουργούσαν και τα συστήματα καρτών είχαν αποτύχει.

Ενώ τα αεροδρόμια της Ισπανίας ενεργοποίησαν γεννήτριες και ορισμένες πτήσεις καθυστέρησαν, οι ταξιδιώτες στη Λισαβόνα έμειναν να περιμένουν νέα για τις πτήσεις τους.

Τα ισπανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν από τη Βαρκελώνη ότι ραδιόφωνα, μπαταρίες, κεριά και φακοί έγιναν ανάρπαστα στις αγορές της Κάγιε Ντελ Μαρ. Οι άνθρωποι έψαχναν για μετρητά για να αγοράσουν το γεύμα τους, καθώς τα ΑΤΜ δεν λειτουργούσαν. Σε ορισμένα εστιατόρια οι θαμώνες έτρωγαν υπό το φως των κεριών.

Πίσω στη Μαδρίτη, η Πιλάρ Λόπεζ, μια 53χρονη διοικητική υπάλληλος, πρότεινε ότι το χάος έδωσε ένα χρήσιμο μάθημα. «Δεν μπορώ καν να πληρώσω γιατί το κινητό μου δεν λειτουργεί. Μερικές φορές πρέπει να είσαι λίγο πιο αναλογικός: αυτό το αποδεικνύει», δήλωσε στο AFP.

Και πρόσθεσε: «Έχουμε υποστεί μια πανδημία, δεν νομίζω ότι αυτό είναι χειρότερο».

Τα σενάρια

Ενώ πραγματοποιούνται συσκέψεις επί συσκέψεων στην ισπανική κυβέρνηση αλλά και στα γραφεία του Εθνικού Διαχειριστή Ηλεκτρικής Ενέργειας, από την πλευρά των Πορτογάλων έγινε λόγος για ανισορροπία τάσης. Η υπερπαραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και άλλων ανανεώσιμων πηγών μπορεί να προκαλέσουν ανισορροπία στο σύστημα με αποτέλεσμα να προκληθεί μπλακ άουτ, όπως επεσήμαναν φωνές από τη Λισαβόνα, σύμφωνα με την ΕΡΤ.

Παράλληλα, εξετάζεται η πιθανή πρόκληση προβλήματος λόγω καιρικών συνθηκών. Συγκεκριμένα, έγινε λόγος για την «επαγόμενη ατμοσφαιρική διακύμανση», την οποία εξήγησε επίσης και ο Θοδωρής Κολυδάς. Όπως σημείωσε:

«Δεν είμαι ειδικός, όμως ως η «επαγόμενη ατμοσφαιρική δόνηση» που δημιουργείται στις γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (όπως αυτές των 400 kV) είναι ένα φαινόμενο που δημιουργείται πάνω σε αυτά τα πολύ μακριά καλώδια, τα οποία είναι εκτεθειμένα στον αέρα και στις ατμοσφαιρικές συνθήκες.

Όταν υπάρχει απότομη και ακραία αλλαγή της θερμοκρασίας — για παράδειγμα, απότομα κύματα ψύχους ή καύσωνα — τότε δημιουργούνται ισχυρά ανοδικά ή καθοδικά ρεύματα αέρα (θερμικές ανωμαλίες). Αυτές οι θερμικές μεταβολές προκαλούν ταλαντώσεις στα καλώδια μέσω δύο κυρίως μηχανισμών. Αρχικά θερμική διαστολή και συστολή όπου το μέταλλο των καλωδίων διαστέλλεται ή συστέλλεται απότομα.

Ακολουθούν και οι ατμοσφαιρικές ταλαντώσεις όπου οι διαφορές στην πυκνότητα του αέρα δημιουργούν τοπικούς ανέμους ή ρεύματα που επηρεάζουν τις γραμμές, προκαλώντας τις να πάλλονται. Αυτό το φαινόμενο λέγεται επαγόμενη ατμοσφαιρική δόνηση (induced atmospheric vibration) και μπορεί να οδηγήσει σε κραδασμούς, ταλαντώσεις σε μεγάλη κλίμακα ακόμη και μηχανικές καταπονήσεις που απειλούν τη δομική ακεραιότητα των γραμμών. Είναι διαφορετικό από το συνηθισμένο “galloping” που προκαλείται από πάγο και άνεμο».


Η απειλή για την Ελλάδα

Η υπερπαραγωγή ρεύματος από ΑΠΕ και ο κίνδυνος πρόκλησης μπλακ άουτ αποτέλεσε ένα σενάριο που θα μπορούσε κάλλιστα να προβληματίσει και την Ελλάδα, εν μέσω Πάσχα κιόλας.

Στο όνομα της πράσινης ενέργειας και με τη συνδρομή των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης η κυβέρνηση επιδότησε την εγκατάσταση πλήθους νέων φωτοβολταϊκών τεράστιας ισχύος και σε μικρότερο βαθμό αιολικών. 

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Συνδέσμου Εταιρειών Φωτοβολταϊκών, μόνο τα τρία τελευταία χρόνια οι νέες επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά στην Ελλάδα έφτασαν το 1,4 δισ. ευρώ το 2022, το 1,6 δισ. ευρώ το 2023 και τα 2,6 δισ. ευρώ το 2024, δηλαδή τα 5,6 δισ. ευρώ στην τριετία.

Ετσι, η χώρα όχι μόνο υπερκάλυψε τους ευρωπαϊκούς στόχους της αλλά και τους ξεπέρασε έχοντας εγκαταστήσει μέχρι σήμερα 16.000 μεγαβάτ ΑΠΕ, όταν η εγχώρια ζήτηση τις ώρες αιχμής φτάνει το πολύ τα 11.000 MW. Επιπλέον έργα ισχύος 15.000 MW έχουν λάβει από τον ΑΔΜΗΕ όρους σύνδεσης με το δίκτυο και κάθε μήνα υποβάλλονται νέες αιτήσεις για νέα ισχύ 1.000 MW, τις οποίες η κυβέρνηση αποδέχεται.

Ομως αυτή η υπερεπένδυση στις ΑΠΕ, ιδίως μάλιστα στα φωτοβολταϊκά, έχει δύο αρνητικές συνέπειες. Η μία αφορά τον κίνδυνο «πράσινης υπερθέρμανσης» στο ηλεκτρικό σύστημα.

Ο κίνδυνος προκύπτει κυρίως λόγω της λειτουργίας μεγάλου αριθμού φωτοβολταϊκών που σε ώρες μεγάλης ηλιοφάνειας παράγουν πολύ ρεύμα και αν η ζήτηση είναι χαμηλή, όπως αναμένεται τις γιορτές, προκύπτει ανισορροπία προσφοράς – ζήτησης, υπερφορτώνεται το σύστημα και μπορεί να πέσει.