Axios: Το παρασκήνιο της εύθραυστης εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν

Το παρασκήνιο πίσω από την συμφωνία για εκεχειρία στον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν παρουσιάζει δημοσίευμα του Axios, καταγράφοντας πώς ο νέος ηγέτης της Τεχεράνης, Μοτζτάμπα Χαμενεϊ έφτασε να πει το «ναι».

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, «αξιωματούχοι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ πληροφορήθηκαν τη Δευτέρα μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη, ενώ το τελεσίγραφο του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ πλησίαζε προς το τέλος του: ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είχε δώσει εντολή στους διαπραγματευτές του, για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου, να κινηθούν προς μια συμφωνία».

Την ίδια ώρα οι αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή και αξιωματούχοι στο Πεντάγωνο προετοίμαζαν μια μαζική εκστρατεία βομβαρδισμών κατά ιρανικών υποδομών προσπαθώντας να καταλάβουν προς ποια κατεύθυνση έτεινε ο Τραμπ. «Δεν είχαμε ιδέα τι θα συμβεί. 

Ήταν χαοτικό», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος στο Axios. Παράλληλα, σύμμαχοι των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή έκαναν τις δικές τους προετοιμασίες για ιρανικά αντίποινα πρωτοφανούς κλίμακας, ενώ Ιρανοί εγκατέλειπαν τα σπίτια τους προσπαθώντας να αποφύγουν το κύριο βάρος των επιθέσεων.

«Ο πολύ θυμωμένος Γουίτκοφ»

Όπως αναφέρει το Axios «το πρωί της Δευτέρας, ενώ ο Τραμπ απευθυνόταν στο πλήθος σε πασχαλινή εκδήλωση στον Λευκό Οίκο, ένας “πολύ θυμωμένος” Στιβ Γουίτκοφ πραγματοποιούσε αλλεπάλληλες τηλεφωνικές επαφές. Ο Αμερικανός απεσταλμένος είπε στους μεσολαβητές ότι η αντιπρόταση 10 σημείων που μόλις είχε λάβει η Ουάσιγκτον από το Ιράν ήταν “καταστροφή”».

Ακολούθησε μια «χαοτική» ημέρα τροποποιήσεων, με τους Πακιστανούς μεσολαβητές να μεταφέρουν νέα προσχέδια μεταξύ του Γουίτκοφ και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ενώ οι υπουργοί Εξωτερικών της Αιγύπτου και της Τουρκίας προσπαθούσαν να γεφυρώσουν τις διαφορές.

Μέχρι το βράδυ της Δευτέρας, οι μεσολαβητές είχαν εξασφαλίσει την έγκριση των ΗΠΑ για μια επικαιροποιημένη πρόταση δίμηνης κατάπαυσης του πυρός. Στη συνέχεια, η απόφαση πέρασε στον Χαμενεΐ — ο οποίος, σύμφωνα με τις πηγές, συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία τη Δευτέρα και την Τρίτη.

Η εμπλοκή του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν ήταν αναγκαστικά μυστική και χρονοβόρα καθώς όντας αντιμέτωπος με απειλή δολοφονίας από το Ισραήλ, ο Χαμενεΐ επικοινωνούσε κυρίως μέσω αγγελιαφόρων που μετέφεραν σημειώματα.

Δύο πηγές περιέγραψαν την έγκρισή του νέου Αγιατολάχ προς τους διαπραγματευτές για επίτευξη συμφωνίας ως «καθοριστική τομή» ενώ άλλη πηγή επισήμανε τον κεντρικό ρόλο του υπουργού Εξωτερικών του Ιράν τόσο στη διαχείριση των διαπραγματεύσεων όσο και στην άσκηση πίεσης προς τους διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης για να αποδεχθούν μια συμφωνία. Παράλληλα, όπως σημειώνει το Axios, η Κίνα συμβούλευε επίσης το Ιράν να αναζητήσει διέξοδο αποκλιμάκωσης.

Ωστόσο όλες οι σημαντικές αποφάσεις της Δευτέρας και της Τρίτης περνούσαν από τον Χαμενεΐ. «Χωρίς το πράσινο φως του, δεν θα υπήρχε συμφωνία», δήλωσε η πηγή στο Axios.

Παρά την πρόοδο ο Τραμπ απειλούσε με καταστροφή

Ήταν σαφές μέχρι το πρωί της Τρίτης ότι σημειωνόταν πρόοδος, αλλά αυτό δεν εμπόδισε τον Τραμπ να διατυπώσει την πιο τρομακτική του απειλή: «Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε».

Ορισμένα αμερικανικά μέσα ανέφεραν ότι το Ιράν αποχωρούσε από τις συνομιλίες ως απάντηση. Πηγές που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις δήλωσαν στο Axios ότι αυτό δεν ίσχυε και ότι υπήρχε στην πραγματικότητα κάποια δυναμική.

Ο αντιπρόεδρος Βανς έκανε τηλεφωνήματα από την Ουγγαρία, μιλώντας κυρίως με Πακιστανούς αξιωματούχους.

Στο μεταξύ ο Μπενιαμίν Νετανιάχου βρισκόταν σε συχνή επικοινωνία καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας με τον Τραμπ και την ομάδα του, αν και οι Ισραηλινοί ανησυχούσαν ολοένα και περισσότερο ότι είχαν χάσει τον έλεγχο της διαδικασίας.

Περίπου το μεσημέρι (ώρα Ανατολικής Ακτής) την Τρίτη, υπήρχε μια γενική κατανόηση ότι τα μέρη συγκλίνουν σε μια κατάπαυση του πυρός δύο εβδομάδων.

Τρεις ώρες αργότερα, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ δημοσίευσε τους όρους στο X και κάλεσε και τις δύο πλευρές να τους αποδεχθούν.

Κατά το Axios, ο Τραμπ άρχισε αμέσως να δέχεται τηλεφωνήματα και μηνύματα από «σκληροπυρηνικούς» συμμάχους και συμβούλους που τον προέτρεπαν να απορρίψει τη συμφωνία. 

Το τοπίο ήταν ακόμα θολό ανάμεσα και στους στενούς συνεργάτες του προέδρου των ΗΠΑ καθώς πολλοί που είχαν μιλήσει μαζί του μία ή δύο ώρες νωρίτερα εξακολουθούσαν να πιστεύουν ότι θα απέρριπτε την κατάπαυση του πυρός — μέχρι τη στιγμή που τελικά την αποδέχθηκε.

Λίγο πριν δημοσιεύσει την απάντησή του, ο Τραμπ μίλησε με τον Νετανιάχου για να εξασφαλίσει τη δέσμευσή του στην τήρηση της κατάπαυσης. Στη συνέχεια επικοινώνησε με τον Πακιστανό στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ για να ολοκληρώσει τη συμφωνία. Ακολούθησε η εντολή στις αμερικανικές δυνάμεις να διακόψουν τις επιχειρήσεις 15 λεπτά μετά την ανάρτηση του Τραμπ στο Truth Social.

Ο Αραγτσί επιβεβαίωσε στη συνέχεια ότι το Ιράν θα τηρήσει την κατάπαυση του πυρός και θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ για πλοία που επιχειρούν «σε συντονισμό με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις».

Τι ακολουθεί

Αυτό πλέον που μένει να φανεί είναι σε ποιο βαθμό το Ιράν θα επιτρέψει την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας ή πόσο σταθερός θα είναι ο Νετανιάχου στην τήρηση της κατάπαυσης του πυρός.

Ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε στο Axios ότι ο Νετανιάχου έλαβε διαβεβαιώσεις πως οι ΗΠΑ θα επιμείνουν στις ειρηνευτικές συνομιλίες ώστε το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του υλικό, να σταματήσει τον εμπλουτισμό και να εγκαταλείψει την απειλή βαλλιστικών πυραύλων.

Ο Βανς αναμένεται να ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις συνομιλίες που έχουν προγραμματιστεί για την Παρασκευή στο Πακιστάν. Ισως να είναι η πιο σημαντική διπλωματική αποστολή της πολιτικής του καριέρας.

Να σημειωθεί πάντως ότι παραμένουν ακόμη μεγάλες διαφορές μεταξύ των αμερικανικών και ιρανικών θέσεων για μια συμφωνία, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να ξαναρχίσει ο πόλεμος.

Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ και η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκοι Καρολάιν Λέβιτ αναμένεται να δώσουν συνεντεύξεις και να επιτεθούν σε όσους επέκριναν τις απειλές του Τραμπ για εξόντωση του Ιράν.

Θα υποστηρίξουν ότι οι απειλές του Τραμπ κατέστησαν δυνατή τη συμφωνία. Το ιρανικό καθεστώς από την άλλη που προβάλλει ακριβώς το αντίθετο επιχείρημα, ίσως αναρωτηθεί αν οι απειλές του Αμερικανού προέδρου έχουν πράγματι τελειώσει.