Ουκρανία: Τι θα σημάνει το τέλος του πολέμου σ’ έναν κόσμο που δεν είναι πια ο ίδιος;
Έχουν υπάρξει κατά καιρούς κι άλλες συμφωνίες προσωρινών ανακωχών, αλλά είναι η πρώτη φορά που η Μόσχα σηματοδοτεί πρόθεση οιονεί διαλλακτικότητας.
Αν αυτή η «προσφορά» θα μπορούσε να ξεκλειδώσει τη λύση του γρίφου μιας ειρήνευσης παραμένει άγνωστο.
Αν αυτή η «προσφορά» θα μπορούσε να ξεκλειδώσει τη λύση του γρίφου μιας ειρήνευσης παραμένει άγνωστο.
Αν το τρέχον κεφάλαιο, όπου πόλεμος και διπλωματικά παζάρια διεξάγονται παράλληλα, μπορεί να σημαίνει ότι το ουκρανικό δράμα πλησιάζει στο τέλος του, είναι επίσης άγνωστο.
Το σίγουρο είναι πως, το όποιο τέλος δοθεί, δεν θα είναι εκείνο που θα ήθελαν ούτε το Κίεβο ούτε οι υποστηρικτές του στην Ευρώπη. Όμως αυτό δεν έχει πια σημασία. Ύστερα από τέσσερα χρόνια πολέμου, του χειρότερου που ξέσπασε σε ευρωπαϊκό έδαφος εδώ και σχεδόν ογδόντα χρόνια, ο κόσμος δεν είναι πια ο ίδιος.
Όταν οι μάχες σταματήσουν αφήνοντας στη θέση τους μια αλυσιτελή σύγκρουση, κανένας από τους πρωταγωνιστές της, άμεσους και έμμεσους, δεν θα επιστρέψει στον κόσμο του, σ’ εκείνον που υπήρχε πριν από τον Φεβρουάριο του 2022.
Ο πόλεμος θα τελειώσει, αλλά η εποχή της οποίας σήμανε το τέλος δεν πρόκειται ν’ αναβιώσει. Έτσι, το ερώτημα δεν είναι αν η ειρήνη ανάμεσα στην Ουκρανία και τη Ρωσία είναι εφικτή. Είναι τι είδους σύστημα θα προκύψει από μια σύγκρουση που έχει αλλάξει ολοκληρωτικά τους όρους του παιχνιδιού.
Το σίγουρο είναι πως, το όποιο τέλος δοθεί, δεν θα είναι εκείνο που θα ήθελαν ούτε το Κίεβο ούτε οι υποστηρικτές του στην Ευρώπη. Όμως αυτό δεν έχει πια σημασία. Ύστερα από τέσσερα χρόνια πολέμου, του χειρότερου που ξέσπασε σε ευρωπαϊκό έδαφος εδώ και σχεδόν ογδόντα χρόνια, ο κόσμος δεν είναι πια ο ίδιος.
Όταν οι μάχες σταματήσουν αφήνοντας στη θέση τους μια αλυσιτελή σύγκρουση, κανένας από τους πρωταγωνιστές της, άμεσους και έμμεσους, δεν θα επιστρέψει στον κόσμο του, σ’ εκείνον που υπήρχε πριν από τον Φεβρουάριο του 2022.
Ο πόλεμος θα τελειώσει, αλλά η εποχή της οποίας σήμανε το τέλος δεν πρόκειται ν’ αναβιώσει. Έτσι, το ερώτημα δεν είναι αν η ειρήνη ανάμεσα στην Ουκρανία και τη Ρωσία είναι εφικτή. Είναι τι είδους σύστημα θα προκύψει από μια σύγκρουση που έχει αλλάξει ολοκληρωτικά τους όρους του παιχνιδιού.
Αλυσιδωτές αντιδράσεις
Οι επακόλουθες επιπτώσεις δεν περιορίζονται στο πεδίο της μάχης. Είναι ορατές στο μεγάλο πλάνο: Στη πολιτική των συμμαχιών, στις αγορές ενέργειας, στους αμυντικούς προϋπολογισμούς, στις αλυσίδες εφοδιασμού, στην οπτική των ελίτ που κινούν τα νήματα.
Οι επακόλουθες επιπτώσεις δεν περιορίζονται στο πεδίο της μάχης. Είναι ορατές στο μεγάλο πλάνο: Στη πολιτική των συμμαχιών, στις αγορές ενέργειας, στους αμυντικούς προϋπολογισμούς, στις αλυσίδες εφοδιασμού, στην οπτική των ελίτ που κινούν τα νήματα.
Η Ουκρανία δεν έγινε απλώς το πεδίο του σοβαρότερου πολέμου στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, έγινε το χωνευτήρι μέσα στο οποίο κατέρρευσε τελικά η τάξη πραγμάτων που διαμορφώθηκε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Σηματοδότησε το τέλος της πεποίθησης ότι η οικονομική αλληλεξάρτηση στον «πλανήτη» της παγκοσμιοποίησης θα μπορούσε να υποκαταστήσει επεκτατισμό και αναθεωρητισμό.
Σηματοδότησε το τέλος της πεποίθησης ότι η οικονομική αλληλεξάρτηση στον «πλανήτη» της παγκοσμιοποίησης θα μπορούσε να υποκαταστήσει επεκτατισμό και αναθεωρητισμό.
Σήμανε το τέλος της πρόσληψης της πραγματικότητας υπό την επήρεια της βεβαιότητας ότι η οικονομική και γεωπολιτική επέκταση της Δύσης στον πρώην σοβιετικό χώρο ήταν νομοτέλεια. Ο πόλεμος διέλυσε αυτή τη βεβαιότητα με βάναυση σαφήνεια.
Βέβαια, η αποδιάρθρωση πυροδότησε αλυσιδωτές αντιδράσεις. Η ευρωπαϊκή ενότητα επέστρεψε στη συζήτηση επιτακτικά, όχι ως ιδεαλιστικό ζητούμενο αλλά ως ρεαλιστική επιλογή καθώς ο κόσμος εγκαταλείπει τον παλιό εαυτό του.
Βέβαια, η αποδιάρθρωση πυροδότησε αλυσιδωτές αντιδράσεις. Η ευρωπαϊκή ενότητα επέστρεψε στη συζήτηση επιτακτικά, όχι ως ιδεαλιστικό ζητούμενο αλλά ως ρεαλιστική επιλογή καθώς ο κόσμος εγκαταλείπει τον παλιό εαυτό του.
Κατακερματισμένη ως συνήθως αλλά σε εγρήγορση, αναγκασμένη να σκέφτεται με όρους ισχύος κι όχι με όρους διαδικασίας, η Ευρώπη μετεξελίχθηκε από οικονομικό πρότζεκτ σε αιχμηρό γεωπολιτικό μηχανισμό.
Όμως αυτό δεν σώζει την κατάσταση. Μια διευθέτηση για την Ουκρανία, δίχως μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας για την ήπειρο που θα περιλαμβάνει τη Ρωσία, κατά μια αναλογία με το σύστημα ισορροπιών του Ψυχρού Πολέμου, δεν θα είναι παρά ένα μετέωρο βήμα στο κενό.
Το δρομολογημένο κλείσιμο του κεφαλαίου του ουκρανικού θα είναι μια δοκιμασία για την ευρωπαϊκή πολιτική τάξη σημαντικότερη από εκείνη του ίδιου του πολέμου. Η στήριξη του Κιέβου στη διάρκεια του πολέμου ήταν ένα πράγμα, η στήριξή του μετά τον πόλεμο, ένα άλλο.
Όμως αυτό δεν σώζει την κατάσταση. Μια διευθέτηση για την Ουκρανία, δίχως μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας για την ήπειρο που θα περιλαμβάνει τη Ρωσία, κατά μια αναλογία με το σύστημα ισορροπιών του Ψυχρού Πολέμου, δεν θα είναι παρά ένα μετέωρο βήμα στο κενό.
Το δρομολογημένο κλείσιμο του κεφαλαίου του ουκρανικού θα είναι μια δοκιμασία για την ευρωπαϊκή πολιτική τάξη σημαντικότερη από εκείνη του ίδιου του πολέμου. Η στήριξη του Κιέβου στη διάρκεια του πολέμου ήταν ένα πράγμα, η στήριξή του μετά τον πόλεμο, ένα άλλο.
Η αξιοπιστία οποιασδήποτε μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας για την Ουκρανία είτε μέσω του «συνασπισμού των προθύμων», είτε εγγυήσεων τύπου Άρθρου 5, θα εξαρτηθεί λιγότερο από τις νομικές διατυπώσεις και περισσότερο από την πολιτική βούληση και τη στρατιωτική ικανότητα.
Προσαρμογή στη νέα ανασφάλεια
Για το Κίεβο, το τέλος της σύγκρουσης δεν θα σημάνει αποστράτευση αλλά μετασχηματισμό. Η επιβίωσή του θα εξαρτηθεί ως έναν βαθμό από το αν κατορθώσει να γίνει αυτό που οι Ευρωπαίοι ηγέτες προτείνουν να γίνει: Ένας «ατσάλινος σκαντζόχοιρος»: Μια μεγάλη πρώην σοβιετική δημοκρατία βαριά εξοπλισμένη με δυτικά όπλα και βαθιά ενσωματωμένη στα δυτικά στρατιωτικά οικοσυστήματα.
Για τη Ρωσία, ο πόλεμος απέκλεισε κάθε ρεαλιστική προοπτική επανασύνδεσης με τη Δύση. Οι κυρώσεις, η απομόνωση και η παρατεταμένη σύγκρουση την ώθησαν σε άλλους δρόμους, νέους εταίρους και βαθύτερους δεσμούς με την Κίνα, το Ιράν, τον Παγκόσμιο Νότο.
Για το Κίεβο, το τέλος της σύγκρουσης δεν θα σημάνει αποστράτευση αλλά μετασχηματισμό. Η επιβίωσή του θα εξαρτηθεί ως έναν βαθμό από το αν κατορθώσει να γίνει αυτό που οι Ευρωπαίοι ηγέτες προτείνουν να γίνει: Ένας «ατσάλινος σκαντζόχοιρος»: Μια μεγάλη πρώην σοβιετική δημοκρατία βαριά εξοπλισμένη με δυτικά όπλα και βαθιά ενσωματωμένη στα δυτικά στρατιωτικά οικοσυστήματα.
Για τη Ρωσία, ο πόλεμος απέκλεισε κάθε ρεαλιστική προοπτική επανασύνδεσης με τη Δύση. Οι κυρώσεις, η απομόνωση και η παρατεταμένη σύγκρουση την ώθησαν σε άλλους δρόμους, νέους εταίρους και βαθύτερους δεσμούς με την Κίνα, το Ιράν, τον Παγκόσμιο Νότο.
Αυτή η επιλογή είναι συναλλακτική, όχι ιδεολογική, αλλά έχει αποδειχθεί επαρκής για να αμβλύνει τις δυτικές πιέσεις. Το τέλος του πολέμου δεν θα αναιρέσει αυτόν τον αναπροσανατολισμό. Ακόμη και μετά από μια ειρηνευτική συμφωνία, η Ρωσία θα συνεχίσει να είναι αποξενωμένη από την Ευρώπη και στραμμένη προς την Ασία.
Όταν τα όπλα σιγήσουν στην Ουκρανία, ο κόσμος δεν θα εκπνεύσει με ανακούφιση. Θα πρέπει να προσαρμοστεί σε μια νέα βάση ανασφάλειας. Το Διεθνές Δίκαιο θα είναι εκεί, ενεργό πάντα, θα το επικαλούνται ένθεν κακείθεν, αλλά θα εφαρμόζεται ακόμη πιο επιλεκτικά.
Οι πολυμερείς οργανισμοί θα συνεχίσουν κι αυτοί να υπάρχουν αλλά θα έχουν χάσει όχι μόνο την αίγλη τους αλλά και την ουσιαστική σημασία τους. Η πολιτική της σιδηράς πυγμής και της επιβολής θα εμφανίζεται συχνότερα στο μενού, χωρίς προφάσεις ή προσποιήσεις και η πραγματικότητα δεν θα είναι καθόλου μακιγιαρισμένη.
Το τέλος του πολέμου θα κλείσει ένα κεφάλαιο, δεν θα αποκαταστήσει στο βάθρο του ένα σύστημα που έκλεισε τον κύκλο του. Θα επιβεβαιώσει ότι η αποκαλούμενη «φιλελεύθερη διεθνής τάξη» έχει δώσει τη θέση της σε κάτι πιο χαλαρό, πιο «ακατέργαστο» και λιγότερο προβλέψιμο. Ένα σύστημα όπου η ειρήνη είναι σχετική, η αποτροπή είναι απαραίτητη και η σταθερότητα πρέπει να διατηρείται ενεργά αντί να θεωρείται δεδομένη.
Σε έναν κόσμο που άλλαξε δραματικά σε μόλις τέσσερα χρόνια, η Ουκρανία βρέθηκε πάνω στο ρήγμα του «σεισμού». Όταν τελειώσει ο πόλεμος, θα μείνει στην Ιστορία ως το σημείο όπου η «πλάκα» της παλιάς τάξης έσπασε χαράσσοντας το περίγραμμα της νέας.
Όταν τα όπλα σιγήσουν στην Ουκρανία, ο κόσμος δεν θα εκπνεύσει με ανακούφιση. Θα πρέπει να προσαρμοστεί σε μια νέα βάση ανασφάλειας. Το Διεθνές Δίκαιο θα είναι εκεί, ενεργό πάντα, θα το επικαλούνται ένθεν κακείθεν, αλλά θα εφαρμόζεται ακόμη πιο επιλεκτικά.
Οι πολυμερείς οργανισμοί θα συνεχίσουν κι αυτοί να υπάρχουν αλλά θα έχουν χάσει όχι μόνο την αίγλη τους αλλά και την ουσιαστική σημασία τους. Η πολιτική της σιδηράς πυγμής και της επιβολής θα εμφανίζεται συχνότερα στο μενού, χωρίς προφάσεις ή προσποιήσεις και η πραγματικότητα δεν θα είναι καθόλου μακιγιαρισμένη.
Το τέλος του πολέμου θα κλείσει ένα κεφάλαιο, δεν θα αποκαταστήσει στο βάθρο του ένα σύστημα που έκλεισε τον κύκλο του. Θα επιβεβαιώσει ότι η αποκαλούμενη «φιλελεύθερη διεθνής τάξη» έχει δώσει τη θέση της σε κάτι πιο χαλαρό, πιο «ακατέργαστο» και λιγότερο προβλέψιμο. Ένα σύστημα όπου η ειρήνη είναι σχετική, η αποτροπή είναι απαραίτητη και η σταθερότητα πρέπει να διατηρείται ενεργά αντί να θεωρείται δεδομένη.
Σε έναν κόσμο που άλλαξε δραματικά σε μόλις τέσσερα χρόνια, η Ουκρανία βρέθηκε πάνω στο ρήγμα του «σεισμού». Όταν τελειώσει ο πόλεμος, θα μείνει στην Ιστορία ως το σημείο όπου η «πλάκα» της παλιάς τάξης έσπασε χαράσσοντας το περίγραμμα της νέας.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Καλωσήρθατε στον χώρο σχολίων του Αντικειμενικότητα. Να θυμάστε ότι κάθε άποψη είναι δεχτή εκτός αν προσβάλει ή θίγει τον άλλον όποτε παρακαλώ ο σχολιασμός σας να είναι κόσμιος.