Ουκρανία: Η μυστική συνάντηση και ο συμβιβασμός Ζελένσκι – «Πάρε μαρκαδόρο και σχεδίαζε»

Σε μια κλειστή αίθουσα συνεδριάσεων ξενοδοχείου στην Τζέντα, στις 11 Μαρτίου του 2025, εκτυλίχθηκε, σύμφωνα με τους New York Times, ένα από τα πιο καθοριστικά επεισόδια των παρασκηνιακών διαπραγματεύσεων για τον πόλεμο στην Ουκρανία, καθώς είναι η πρώτη φορά που τέθηκε στο τραπέζι των συζητήσεων τα εδάφη που μπορεί να παραχωρήσει η Ουκρανία.

Σύμφωνα, με το άρθρο των New York Timeς ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, μέσω των ανθρώπων του, φαίνεται να είπε ότι, προκειμένου να επιτευχθεί ειρήνη, είναι διατεθειμένος να παραχωρήσει το 20% της χώρας του, ενώ περιγράφονται λεπτομερώς οι παρασκηνιακές συνομιλίες για τα ακανθώδη ζητήματα.

Ο χάρτης στο τραπέζι

Το πρωί εκείνης της ημέρας, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο άπλωσε πάνω στο τραπέζι έναν μεγάλο χάρτη της Ουκρανίας, στον οποίο αποτυπωνόταν η γραμμή επαφής των δύο στρατών — το μέτωπο που εδώ και τρία χρόνια χωρίζει τις ουκρανικές από τις ρωσικές ελεγχόμενες περιοχές.

«Θέλω να ξέρω ποιες είναι οι απόλυτες κόκκινες γραμμές σας, τι χρειάζεστε οπωσδήποτε για να επιβιώσετε ως χώρα;», φέρεται να ρώτησε την ουκρανική αντιπροσωπεία, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που ήταν παρών. 

Η συνάντηση ξεκίνησε με μια αιφνιδιαστική, αλλά γρήγορη αποδοχή από την ουκρανική πλευρά της πρότασης του προέδρου του ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για άμεση, καθολική κατάπαυση του πυρός διάρκειας 30 ημερών.

Λίγο αργότερα, καθώς οι συμμετέχοντες έσκυβαν πάνω από τον χάρτη, ο Μάικ Γουόλτς έδωσε στον Ουκρανό υπουργό Άμυνας Ρουστέμ Ουμέροφ έναν σκούρο μπλε μαρκαδόρο. 

«Ξεκίνα να σχεδιάζεις», του είπε. Ο Ουμέροφ χάραξε πρώτα τα βόρεια σύνορα της Ουκρανίας με τη Ρωσία και τη Λευκορωσία και στη συνέχεια ακολούθησε τη γραμμή επαφής διασχίζοντας τις περιφέρειες Χάρκοβο, Λουγκάνσκ, Ντονέτσκ, Ζαπορίζια και Χερσώνα.

Η δέσμευση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι στον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια, τον μεγαλύτερο στην Ευρώπη, τονίζοντας τον κίνδυνο που δημιουργεί η ανεπαρκής συντήρησή του από τις ρωσικές δυνάμεις κατοχής. Σύμφωνα με Ουκρανό αξιωματούχο, ο Ζελένσκι ξεκαθάρισε ότι το Κίεβο επιθυμεί να επαναφέρει τον έλεγχο του σταθμού. 

Παράλληλα, επισήμανε τη σημασία της λωρίδας της Κινμπούρν, μιας στενής χερσονήσου στη Μαύρη Θάλασσα, εξηγώντας ότι η ανάκτησή της θα εξασφάλιζε ασφαλή πρόσβαση ουκρανικών πλοίων στα ναυπηγεία του Μικολάιβ.

Μετά από τρία χρόνια πολέμου, ο Ζελένσκι είχε επανειλημμένα δεσμευτεί ότι ο ουκρανικός στρατός θα πολεμήσει μέχρι να ανακτηθεί κάθε σπιθαμή χαμένου εδάφους, καθορίζοντας αυτή την πολιτικά πιο δύσκολη «κόκκινη γραμμή». 

Ωστόσο, όπως αναφέρει Αμερικανός αξιωματούχος, εκείνη η στιγμή σήμανε μεγάλη αλλαγή: «Ήταν η πρώτη φορά που ο Ζελένσκι, μέσω των ανθρώπων του, είπε ότι για να επιτευχθεί ειρήνη είναι διατεθειμένος να εγκαταλείψει το 20% της χώρας».

Στους διαδρόμους της αμερικανικής αποστολής, οι σύμβουλοι του Τραμπ σχολίαζαν ότι οι Ουκρανοί «μπήκαν στο πνεύμα». 

Λίγες ώρες αργότερα, ο τότε Αμερικανός πρόεδρος διέταξε την επανεκκίνηση της βοήθειας προς το Κίεβο και οι συνεργάτες του καθόρισαν τις βασικές παραμέτρους μιας συμφωνίας: η Ουκρανία θα παραχωρούσε εδάφη κατά μήκος της γραμμής που είχε σχεδιάσει ο Ουμέροφ, θα μπορούσε να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ η ένταξή της στο ΝΑΤΟ θα μπλοκαριζόταν. 

Ο πυρηνικός σταθμός της Ζαπορίζια θα τελούσε υπό διαχείριση των ΗΠΑ ή διεθνούς οργανισμού, και οι Αμερικανοί θα ζητούσαν από τη Ρωσία την επιστροφή της Κινμπούρν.

Το ζήτημα της Κριμαίας

Το πιο ακανθώδες ζήτημα παρέμενε η Κριμαία. Η χερσόνησος, που προσαρτήθηκε από τη Ρωσία το 2014, αποτελεί ισχυρό σύμβολο εθνικών διεκδικήσεων και για τις δύο πλευρές. 

Στην ομάδα Τραμπ θεωρήθηκε ότι η αποδοχή της ως ρωσικής θα λειτουργούσε ως ισχυρό κίνητρο για τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν. Για τους Ουκρανούς, όμως, ήταν ίσως το πιο δύσκολο σημείο.

Μονάχα η αναφορά του θέματος στην αρχή των συνομιλιών προκάλεσε έντονη αντίδραση από τον Ουμέροφ. «Δεν μπορείτε να πιστεύετε τη ρωσική προπαγάνδα, που λέει ότι η Κριμαία δεν είναι ουκρανική και ότι ήταν πάντα ρωσική», είπε.

«Είμαι Τατάρος της Κριμαίας και η Κριμαία είναι ουκρανική», επισημαίνοντας ότι η οικογένειά του είχε εξοριστεί στο Ουζμπεκιστάν και επέστρεψε στην Κριμαία όταν ήταν εννέα ετών, όπου είδε τον πατέρα και τον αδελφό του να χτίζουν το σπίτι τους με τα χέρια τους.

Σε εκείνο το σημείο, ο Ρούμπιο επιχείρησε να αμβλύνει τις αντιδράσεις, ξεκαθαρίζοντας ότι ο Τραμπ δεν θα ζητούσε από την Ουκρανία ή τους Ευρωπαίους να αναγνωρίσουν επίσημα τη ρωσική κυριαρχία.

«Εμείς θα είμαστε οι μόνοι», φέρεται να είπε. Παρά τις ενστάσεις, οι Αμερικανοί αξιωματούχοι έθεσαν ευθέως το ερώτημα: αν το θέμα αυτό θα οδηγούσε την ουκρανική πλευρά σε αποχώρηση από τις συνομιλίες. Η απάντηση, όπως θυμάται ανώτερος αξιωματούχος, ήταν αρνητική.